Czy wyobrażasz sobie, że nie możesz kupić wymarzonej zabawki dla syna przez Internet? Albo wykonać płatności online? Jesteśmy pewni, że nie. I z pewnością chcesz zrobić to szybko i sprawnie. Bez względu na ograniczenia, z którymi zmagasz się na co dzień.
Aby sprostać wymaganiom i potrzebom wszystkich użytkowników Internetu podmioty publiczne i prywatne muszą sprostać wielu wyzwaniom. Jednym z najważniejszych jest zapewnienie takiego poziomu dostępności oferty, aby osoby z różnego rodzaju niepełnosprawnościami mogły z niej korzystać bez ograniczeń.
To kwestia niezwykle istotna, z punktu biznesowego. Od 28 czerwca 2025 r. również prawnego. To właśnie w tym dniu zacznie obowiązywać ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze, która wprowadzi nowe wytyczne.
Przepisy tej ustawy oraz wymagania WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), które jej towarzyszą, na pierwszy rzut oka mogą wydawać się skomplikowane. W poniższym artykule postaramy się przybliżyć najważniejsze wymagania, które będą obowiązywać przedsiębiorców. Ich zrozumienie jest kluczowe dla zapewnienia równego dostępu do usług cyfrowych wszystkim użytkownikom. Niezależnie od poziomu ich sprawności.
Dzięki właściwemu podejściu do dostępności cyfrowej stron internetowych, firmy mogą zwiększyć zasięg swoich usług, poprawić użyteczność serwisów i spełnić wymogi prawne obowiązujące od 2025 roku.
WCAG Checker. Czy Twoja strona spełnia wymogi WCAG?
Standard WCAG w świetle przepisów ustawy
Ustawa dotycząca zapewnieniu dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych oraz prywatnych reguluje kwestię ich przystępności cyfrowej. Jej przepisy zostały oparte o kluczowe zasady standardu WCAG. Ich treść jasno wskazuje, jakie wymagania muszą spełnić dostawcy niektórych produktów i usług. Mają oni obowiązek zapewnić, aby:
- Strony internetowe i aplikacje mobilne były postrzegalne, funkcjonalne, zrozumiałe oraz kompatybilne z różnymi technologiami asystującymi. Tutaj ustawodawca wprost powołuje się na 4 główne zasady dostępności (art. 12 ustawy).
- Informacje cyfrowe powinny być czytelne, dostępne dla osób z różnymi niepełnosprawnościami (wzroku, słuchu czy ograniczeniami ruchowymi). Powinny być też przekazywane za pomocą więcej niż jednego kanału sensorycznego (art. 12 ustawy).
- Udzielane informacje powinny dawać możliwość udostępnienia ich w alternatywnej i wspomagającej komunikacji (napisy do filmów, opisy alternatywne grafik).
W treści ustawy zauważalny jest szczególny nacisk na konieczność zapewnienia dostępności w takich obszarach, jak:
- systemy sprzedaży biletów online, strony i aplikacje w sektorze transportowym,
- platformy e-commerce, które muszą być tworzone i rozwijane z myślą o wygodzie każdego użytkownika, niezależnie od jego ograniczeń.
Najważniejsze zasady dostępności WCAG 2.2
Standard WCAG i jego wytyczne uporządkowano koncentrując się na czterech najważniejszych filarach. Stanowią one fundament dostępności cyfrowej stron internetowych, również dla osób ze szczególnymi potrzebami.
Aby osoby niepełnosprawne mogły w pełni skutecznie korzystać z udostępnianych im treści, to muszą one spełniać następujące zasady:
1. Postrzegalność
Wszystkie informacje i elementy interfejsu muszą być zaprezentowane sposób możliwy do odbioru przez użytkownika. Oznacza to, że żaden z kluczowych elementów treści nie może być całkowicie niedostrzegalny dla wszystkich zmysłów.
Przykłady błędów:
- brak tekstów alternatywnych opisujących infografiki spowoduje, że osoby niewidome korzystające z czytnika ekranu nie wiedzą, co ona przedstawia (zawartość strony będzie dla niech niedostępna),
- osoba niesłysząca nie ma możliwości zrozumienia treści nagrania audio jeśli nie będzie dostępna jego transkrypcja.
2. Funkcjonalność
Użytkownik musi mieć możliwość obsługi wszystkich funkcji serwisu lub aplikacji. Zatem treść i elementy interfejsu nie mogą wymagać od niego interakcji, które są dla niego niedostępne ze względu na posiadane ograniczenia.
Przykłady błędów:
- jeśli formularz można obsłużyć tylko myszką, to osoba z ograniczeniami ruchu może mieć problem z jego wypełnieniem (należy sprawić, użytkownicy mogli znajdować i używać treści oraz funkcji, niezależnie od sposobu nawigacji),
- jeśli rozwijane menu reaguje tylko po najechaniu myszką, to osoba z możliwością korzystanie jedynie z klawiatury nie ma do niego dostępu.
3. Zrozumiałość
Zarówno prezentowane treści, jak i sposób działania interfejsu muszą być czytelne i przewidywalne. Jeśli elementy interfejsu lub treści są zbyt złożone lub nieintuicyjne, może to ograniczyć korzystanie z serwisu osoby z trudnościami poznawczymi czy językowymi.
Przykłady błędów:
- jeśli np. linki do podstron będą ukryte pod ikonami bez podpisów, to osoba z trudnościami poznawczymi nie będzie wiedzieć, gdzie one prowadzą,
- przycisk „Pobierz PDF” pojawia się dopiero po najechaniu kursorem na maleńką ikonę w prawym górnym rogu, co jest bardzo trudno do znalezienia np. dla osób starszych.
4. Solidność
Treść powinna być zaprojektowana w taki sposób, aby różne oprogramowania, również te wspomagające mogły ją poprawnie interpretować. Dzięki temu pozostanie ona dostępna mimo zmian technologicznych, np. dla nowych wersji przeglądarek czy czytników ekranu.
Przykłady błędów:
- brak struktury nagłówków lub bark opisu alternatywnego grafik powodują, że treści zakodowane w serwisie nie będą poprawnie odczytane i zrozumiane przez różne programy.
Wymogi WCAG skupiają się na barierach, które są istotne z perspektywy osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami. Jeżeli któraś z zasad nie zostanie spełniona, to dostęp do treści może być dla nich całkowicie lub częściowo zablokowany.
Zgodnie z Ustawą z 2024 roku oraz powiązanymi przepisami unijnymi (w szczególności Europejskim Aktem o Dostępności – European Accessibility Act), obowiązujący w Polsce standard WCAG 2.2 to poziom AA.
Każda z wymienionych w powyższej części artykułu zasad dostępności zawiera szczegółowe wytyczne. Autorzy powinni dążyć do ich zapewnienia, aby zwiększyć dostępność treści internetowych dla różnych użytkowników.
Poziomy zgodności WCAG
W ramach wytycznych WCAG obowiązują trzy poziomy zgodności. Określają one stopień, w jakim konkretna strona jest dostępna dla użytkowników. Także dla osób z niepełnosprawnościami
Poziom A – najniższy poziom zgodności z wytycznymi
Poziom A jest najmniej restrykcyjny. Określa on podstawowe wymagania, które muszą zostać spełnione, aby strona, aplikacja lub dokument online były ogólnie dostępne dla użytkowników. Niweluje największe bariery, które mogą utrudniać jej zrozumienie. Niestety zapewnienie zgodności na tym poziomie może uniemożliwić korzystanie z serwisu osobom z niektórymi niepełnosprawnościami.
Poziom A obejmuje m.in.:
- umieszczanie tekstów alternatywnych dla obrazów i multimediów,
- zapewnienie możliwości obsługi strony z użyciem tylko klawiatury,
- unikanie przekazywania informacji tylko za pomocą koloru.
Poziom AA – średni poziom dostępności, najczęściej wymagany przez przepisy prawa
Zgodność na poziom AA określana jest jako standard dla stron internetowych. Chroni przed wieloma problemami prawnymi i znacząco zwiększa dostępność dla większości użytkowników.
Oprócz wymagań poziomu A zawiera dodatkowe wytyczne. Poziom AA obejmuje m.in.:
- kontrast tekstu względem tła co najmniej 4.5 :1,
- logiczną strukturę nagłówków i spójną nawigację,
- napisy do wideo oraz audiodeskrypcję.
Poziom AAA - najwyższy poziom zgodności z wytycznymi
Poziom AAA równa się z zapewnieniem pełnego wsparcie dla osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami. Zawiera liczne, dodatkowe wytyczne. Często bardzo rygorystyczne. Nie jest on obowiązkowy, ale traktowany jako dobrowolne uzupełnienie w celu zagwarantowania maksymalnej dostępności.
Obejmuje on m.in.:
- kontrast co najmniej 7 :1,
- udostępnianie języka migowego, rozbudowaną audiodeskrypcję,
- większe możliwości nawigacji, krótsze linie tekstu.
Czego dotyczą wytyczne WCAG?
W Polsce obowiązuje standard WCAG 2.2 na poziomie AA. Wynika to z ustawy z 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług, a także powiązanymi przepisami unijnymi (w szczególności Europejskim Aktem o Dostępności).
Oznacza to, że serwisy i aplikacje muszą spełniać wszystkie kryteria sukcesu oznaczone jako poziom A i AA (łącznie ponad 50 wymagań).
Poniżej postaramy się przybliżyć wymagania WCAG, które do 28 czerwca 2025 r. muszą zostać wdrożone na stronach internetowych, aplikacjach mobilnych, dokumentach oraz innych treści cyfrowych.
Każda z wymienionych wytycznych zawiera szczegółowo opisane kryteria sukcesu, które ułatwiają autorom projektowanie treści internetowych.
Wytyczne WCAG dla zasady postrzegalności
Wytyczna 1.1 – Alternatywy tekstowe
Wszystkie treści nietekstowe, które udostępnione zostały na stronie muszą być przedstawione tak, aby można je było zmienić na inne. Użytkownicy muszą mieć możliwość zapoznania się z nimi np. przy pomocy prostszego języka, pisma Braille’a, czy mowy.
Wytyczna 1.2 - Multimedia
Treści multimedialne powinny być dostępne także dla osób, które nie są w stanie usłyszeć dźwięku, zobaczyć obrazu lub przetworzyć ich jednocześnie. Należy im wtedy zapewnić alternatywne formy przekazu. Transkrypcja tekstowa, napisy na żywo czy audiodeskrypcja (opisy dźwiękowe dla ważnych elementów wizualnych) to przykładowe sposoby spełnienia wymogu.
Wytyczna 1.3 – Możliwość adaptacji
Strona internetowa powinna być zbudowana w taki sposób, aby jej zawartość mogła zostać przekształcona (bez utraty znaczenia, struktury i funkcjonalności) przez różne technologie wspomagające (np. czytniki ekranu).
Wytyczna 1.4 – Rozróżnialność
Celem wytycznej jest ułatwienie użytkownikom oglądania i słuchania treści, poprzez oddzielanie kluczowych informacji od tła. Zarówno wizualnie, jak i dźwiękowo.
Treści internetowe muszą być czytelne, kontrastowe i zrozumiałe. I jednocześnie nieprzytłaczające. Tak, by były dostępne dla osób z problemami wzroku, percepcji kolorów czy nadwrażliwością sensoryczną.
Wytyczne WCAG dla zasady funkcjonalności
Wytyczna 2.1 – Dostępność klawiatury
Należy zapewnić możliwość obsługiwania wszystkich treści za pomocą interfejsu klawiatury. Użytkownik korzystający powinien móc swobodnie poruszać się po stronie i opuścić dowolny interaktywny element, bez ryzyka zacinania się. Nie może być konieczności użycia muszy.
Wytyczna 2.2 – Wystarczający czas
Użytkownik musi mieć zapewnioną odpowiednią ilość czasu, by móc dokładnie zapoznać się z treścią i wykonać określone zadanie. Oprócz tego powinien mieć możliwość wyłączać, dostosowywać lub wydłużać limit czasowy.
Wytyczna 2.3 – Napady padaczkowe i reakcje fizyczne
Treści internetowe nie mogą być zaprojektowane w sposób, który może wywoływać ataki padaczki lub inne reakcje fizyczne. Platforma nie może zatem zawierać elementów migających częściej niż trzy razy w ciągu sekundy. W przeciwnym razie użytkownik będzie narażony na pojawienie się bóli migrenowych, zawrotów głowy, nudności, a nawet drgawek.
Wytyczna 2.4 – Możliwość nawigacji
Zadaniem tej wytycznej jest umożliwienie nawigacji na stronie, bez względu na rodzaj ich ograniczeń. Bez zbędnych utrudnień powinni odnajdywać potrzebne treści i rozumieć, gdzie w strukturze witryny aktualnie się znajdują.
Wytyczna 2.5 - Metody obsługi
Użytkownicy muszą mieć możliwość wykorzystywania różnych metod wprowadzania danych. Strona powinna być dostępna dla osób, które wykorzystują inne niż tradycyjne metody interakcji. Dotyczy to przede wszystkim osób z ograniczeniami ruchowymi lub sensorycznymi korzystających z ekranu dotykowego, myszy, rysika czy własnego głosu.
Wytyczne WCAG dla zasady zrozumiałości
Wytyczna 3.1 – Możliwość odczytania
Celem wytycznej jest zapewnienie, aby treści tekstowe na stronie internetowej były czytelne i zrozumiałe. Także dla osób z niepełnosprawnościami poznawczymi, językowymi, osób starszych oraz osób korzystających z czytników ekranu.
Wytyczna 3.2 – Przewidywalność
Wytyczna odnosi się do konieczności zapewnienia, aby strona internetowa wyglądała i działała w przewidywalny sposób. Powinna działać intuicyjnie, zgodnie z oczekiwaniami użytkownika. Nie może powodować nagłych, nieprzewidzianych zmian (np. żaden element strony nie powinien nagle zmienić kontekstu).
Wytyczna 3.3 - Pomoc przy wprowadzaniu informacji
Oznacza to, że twórcy stron powinni eliminować ryzyko popełnienia błędu przez użytkownika. Osiągnąć to można przede wszystkim poprzez czytelne komunikaty informujące o wymaganiach dotyczących danych, które powinni wprowadzić. W przypadku zaistnienia błędu należy go wyraźnie oznaczyć i jasno wytłumaczyć sposób jego naprawienia.
Wytyczne WCAG dla zasady solidności
Wytyczna 4.1 – Kompatybilność
Należy zapewnić maksymalną zgodność treści z aktualnymi oraz przyszłymi aplikacjami użytkownika i zagwarantować, by funkcje działały poprawnie w wielu różnych programach użytkowników. Dotyczy to w szczególności różnego rodzaju technologii wspomagających. Treści internetowe powinny być prawidłowo interpretowane np. przez czytniki ekranu, powiększalnik ekranowy lub inne, alternatywne urządzenia wejścia.
Jaka jest zależność między WCAG a obowiązkami firm objętych ustawą?
Firmy oraz instytucje, które mają obowiązek zapewnienia dostępności cyfrowej swoich produktów lub usług są zobligowane do wdrażania wytycznych WCAG na każdym etapie pracy nad treścią cyfrową.
- etap projektowania – dostępność cyfrowa powinna być integralną częścią procesu planowania wyglądu i funkcjonalności strony (także na urządzeniach mobilnych),
- etap wdrożenia i testowania – wszystkie elementy interfejsu powinny zostać poddane weryfikacji przy pomocy odpowiednich narzędzi,
- etap utrzymania i rozwoju – jeśli zachodzi konieczność aktualizacji lub wprowadzenia zmian, to nowe treści powinny spełniać obowiązujące wymagania WCAG.
Jak wygląda proces dokumentowania zgodności?
Aby wykazać, że strona internetowa spełnia wymagania WCAG, to podmiot musi przygotować odpowiednią dokumentację oraz wykonać konkretne działania. Należą do nich:
1. Deklaracja zgodności.
Deklaracja zgodności to dokument informujący o tym, jaki poziom zgodności cyfrowej ma strona internetowa. Musi on zostać opublikowany na platformie i powinien zawierać:
- datę audytu dostępności oraz datę ostatniej aktualizacji,
- informacje o poziomie zgodności,
- dane kontaktowe osoby, do której należy zgłaszać problemy z dostępnością,
- procedurę wnioskowania o dostęp do alternatywy.
2. Audyt dostępności cyfrowej.
Audyt WCAG weryfikuje, czy strona internetowa spełnia niezbędne kryteria sukcesu WCAG. Powinien zostać przeprowadzony przez zewnętrznego specjalistę lub firmę.
3. Plan działań naprawczych.
Jeśli strona internetowa nie spełnia wymogów WCAG 2.2, a tym samym obowiązującego ją poziomu zgodności, to należy przygotować plan działań naprawczych. Zawiera on harmonogram działań, który wskazuje jakie problemy i kiedy zostaną rozwiązane. Należy pamiętać, że w przypadku nie spełnienia nowych kryteriów WCAG trzeba o tym poinformować odwiedzających.
4. Dokumentacja techniczna.
Komplet dokumentów przechowywany jest wewnętrznie i zawiera m.in.
- opis zastosowanych technologii,
- specyfikację komponentów interfejsu,
- dowody testów dostępności,
- wyniki testów nowych kryteriów.
W jaki sposób można testować dostępność cyfrową strony?
Najpopularniejszym sposobem testowania dostępności cyfrowej strony jest korzystanie z automatycznych testów. Są skuteczne, szybkie i pomagają w identyfikacji części błędów i problemów. Niestety przy ich pomocy nie uzyskamy kompletnych informacji. Dlatego warto, aby audyt WCAG przeprowadziła doświadczona agencja UX.
Narzędzia do ich przeprowadzania są nie tylko dla audytorów, ale również programistów, projektantów i testerów.
Poniżej podajemy przykłady narzędzi do testów automatycznych:
- WCAG Checker - kompleksowe narzędzie do audytu WCAG prowadzące ciągły monitoring zgodności z WCAG dla serwisu internetowego lub aplikacji webowej dla zalogowanych użytkowników.
- WAVE – w wizualny sposób pokazuje błędy w kodzie, dostępny tylko w wersji anglojęzycznej,
- Accessibility Insights for Web – bada poprawność kodu HTML, śledzi kolejność nawigacji za pomocą klawiatury,
- Walidator HTML - w sposób automatyczny sprawdza poprawności znaczników używanych w językach XHTML, HTML oraz HTML 5,
- ARC Toolkit – analizuje m.in. między innymi kontrast treści do tła, kolejność nawigacji za pomocą klawiatury czy prawidłową kolejność nagłówków,
- Colour Contrast Analyser (CCA) – sprawdza współczynnik kontrastu dwóch kolorów i jego zgodność z wytycznymi, prezentuje sposób postrzegania danego zestawu kolorów przez osoby mające problem ze wzrokiem,
- SortSite – sprawdza wiele podstron danej platformy pod kątem wybranych wytycznych WCAG.
Podsumowanie
Ustawa z 2024 roku wprowadza dla podmiotów gospodarczych wymagania dotyczące dostępności cyfrowej, które oparte są na wytycznych WCAG 2.1. Wszystkie podmioty objęte ustawą muszą zapewnić dostępność cyfrową swoich produktów i usług dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności.
Obowiązek obejmuje m.in. dostępność treści nietekstowych, nawigację za pomocą samej klawiatury, czytelność komunikatów, a także kompatybilność z technologiami wspomagającymi.
Ignorowanie obowiązku wdrożenia wytycznych to świadome ograniczanie dostępności stron internetowych (tym samym usług lub produktów) dla dużej grupy odbiorców, co dla przedsiębiorstwa może okazać się dotkliwą stratą. Dlatego dostosowanie strony do wymogów WCAG 2.2 i traktowanie dostępności jako integralnej części cyfrowego rozwoju firmy to nie tylko obowiązek prawny, ale również realna korzyść biznesowa i społeczna.
Warto też zaznaczyć, że zapewnienie działania strony w taki sposób, aby osoby niepełnosprawne mogły z niej korzystać bez ograniczeń to proces ciągły. Nie jednorazowe działanie. W związku z tym niezwykle ważne jest bieżące śledzenie wymogów w sprawie dostępności stron internetowych.
FAQ
Jaki poziom dostępności WCAG jest wymagany ustawowo?
Wymaganym przez przepisy prawa poziom zgodności WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) jest poziom AA. Zawiera on wytyczne poziomu A i AA.
Czy dostępność cyfrowa musi być udokumentowana?
Tak, dostępność cyfrowa musi być udokumentowana. Deklaracja zgodności to dokument, który informuje o poziomie dostępności serwisu dla osób z niepełnosprawnościami. Podmioty mają obowiązek publikowania deklaracji, która opisuje stopień zgodności ich strony z zasadami dostępności.
Czy trzeba aktualizować deklarację dostępności?
Tak. W każdym roku, do końca marca należy aktualizować deklarację dostępności oraz na bieżąco po każdej przebudowie lub aktualizacji strony.
Kto musi przestrzegać wytycznych WCAG 2.2 ?
Standardy dostępności cyfrowej określone przez wytyczne WCAG 2.2 powinny być stosowane przez instytucje publiczne i prywatne podmioty. Państwowe jednostki organizacyjne, sklepy internetowe czy dostawcy zapewniający usługi online powinni docierać do szerszego grona odbiorców. Także tych z ograniczeniami.
Kto odpowiada za kontrolę w zakresie dostępności cyfrowej?
Ministerstwo cyfryzacji prowadzi audyt zgodności stron internetowych i aplikacji mobilnych jednostek publicznych. Jeśli chodzi o sklepy internetowe, to organem nadzoru jest minister właściwy do spraw informatyzacji. Szczegóły dotyczące odpowiedzialności zawarto w przepisach ustawy.
Przy pomocy jakich narzędzi można sprawdzić, czy strona spełnia standard WCAG?
Poziom dostępności stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych oraz prywatnych oraz ich zgodność z wymaganiami WCAG 2.2 można sprawdzić przy pomocy takich narzędzi do automatycznych testów jak: WAVE, CCA, SortSite, Walidator HTML, ARC Toolkit czy kompleksowo za pomocą WCAG Checker.
